ŹRÓDŁA
JÓZEF LOMPA: KRÓTKIE WYOBRAŻENIE HISTORYI SZLĄSKA DLA SZKÓŁ ELEMENTARNYCH
1821

I. Rozdział.
Imiono Szląska. Naystarsi mieszkańcy.
Szląsko wnaystarszych pismach Zlezia nazywane bywa, które słowo od Quadów, jednego ludu zpierwszych obywatelt Szląska pochodzi. Quad wyraża w starey niemieckiey mowie zle: a Polacy nazywaią ieszcze po dziś dzień pornieszkańców Szląska. Zlęzakami lub Szlązakami. Pierwsi Szląska pomieszkańey zdaią się bydz, podług twierdzenia Tacitusa, łacińskiego dzieiopisarza, Quadzi i Ligiorzy w dolnym, a Goci, Marsygni i insze rzeszy, w górnym Szląsku. Te pospólstwa należały do tych samych drobnych rzeszy, które Niemcze osadzały. Ci pierwsi obywatele nie mieli ustawicznych pomieszkań, iako to u wszystkich narodów tych iest, które się rolnictwem nie trudzą, tylko polowaniem i paszeniem bydła bawią, więc też byli od inszych im podobnych hordów rozproszeni.

II. Rozdział.
Słowianie. Wiara chrześciańska.
W szostym wieku po narodzeniu Chrystusa Pana przybyło do Europy wiele słowiańskich narodów, od morza czarnego, które potym Czechy, Niemce Szląsko, Polskę, Morawę i insze kraie zaięły. Szląsko należało wtedy do Polskiey, więc też prowińeyą tego kraiu zostało. Polscy słowianie byli wtedy ieszcze poganami. Religia chrześciańska zaprowadzona była nayprzod do Polskiey przez Morawiany na początku 10.wieku ale ona była obrządku greckiego, bo takową miały Morawiany, przyniesianą do nich przez Świętych Cyrilla i Metodyusa. Dopiero gdy Mieczysław I. przez swe za ślubienie z Dombrewską Xięzną Czeską sarn przyjął wiarę chrześciańską i narod do niey pociągnął obrządek rzymsko-łaciński zastąpił mieysce greckiego a tak też przez to Xiązę była wiara chrześćiańska do Szląska wprowadzóna. Mieczysłav założył w roku 965 w Szląsku pierwsze biskupstwo w wsi 2 Szmogorzowie (w powiacie Namysłowskim) wkilka lat 1041 ale, było przenisione do miasteczka Byczyny, (w powiacie Kluzborskim) iak insi twierdzą, do Ryczyny (Rutzen), a w roku 1052 do Wrocławia. To biskupstwo podlegało z początku Arcybiskupowi w Gnieznie iako metropolitanowi; lecz przez poznieysze odłączenie Szląska od Polskiey, ustało powoli te zwięzanie, a przyszło pod Papieża i otrzymało samowładność. Pierwszy Biskup był włoch Godfried. W. wsi Krzyzownikach. przy Rychłalu, postawił pierwszy znak Chrześćiański, Krzyz S. z figurą, na tym rnieyscu, na którym teraz kościół stoi. Roku 983 zbudowa Biskup Urban w Szmogorowie, pierwszą Skołą w Szląsku.

III. Rozdział.
Własne Xiążęta.

W dwunastym wieku (1136) otrzymało Szląsko własnych Panów, gdyż polskie Xiężąta za przyczyną Cesarza niemieckiego trzem synów od nich wygnanego breta Władysława, Szląsko ustąpić musiały. Tych nowych Xiążąt rozmnożone potomstwo, podzieliło kray na różne xlęztwa, które po iednernu odrywały się od ciała narodu polskiego, aż na koniec r. 1335 pod Kazimierzem wielkim zupełnie zostały hołdowniczemi Królów Czeskich. Xiążęta wszystkie wiodły powszechne imię Piastow, bo niezawodnie od Piasta xięeczia Polskiego pochodzili. Pierwsi Xiązęta dostąpili za niemiecką podporą tego kraiu, więc się też do Niemczech przywiązali; żenili się zniernieckirni xięzniczkami, przyciągali niemieckich ryczerzi i mieszkańców przez przywileie rożne w kray, a tak powstało powoli niemieckie urządzenie, obyczaie i prawa, a niemiecki ięzyk stał się panuiącym, osobliwie na dolnim Szląsku, wniektorych zaś częściach ieszcze w teraznich czasach polska mowa panuie. Przy rozszerzeniu niemieckich obyczaiow nie za służył się żaden więcey, iako, Jadwiga Swięta, niemiecka xiężna, małżonka Henryka brodowatego, xiązęcia dolniego Szląska. Tak też Klasztory Cystersów. które większę częścią w 12 i 13 wieku w Szląsku założone były, pomagały wiele do uprawienia kraiu i oświecenia iego mieszkańców.
 
IV. Rozdział.
Wpadnienie Mogołów.
Mogołowie, naród pasterski z Azyi srzedniey, zagrozili tę część świata i całą zachodnię Europę. Jeden nawał od nich przypadł przez polskę z wielkim okrucieństwem do Szląska, nie, aby go zdobyli, lacz aby go wyłupili. Henryk drugi, syn Jadwigi S. xiązę Wrocławski i Lignicki stawił im się z swoią uzbroioną mocą naprzeciw, ale był po kilku porażkach od nich r. 1241 pod wsię Wahlstatt przy Lignicy zwyciężony i stracił życie swoie. Wtey potyczce 30,000 chrześćian poległo, tak że 9 worów im uciętych uszy, poganie posłali do swego kraiu i potem opuscili Szląsko.
 
V. Rozdział.
Szląsko staie się Prowincyą Czechów.
Xiążęta Szląskie rozdzieliły się na wiele pokoleń tak że większa część znich uboga i mdła była. Nie tylko w większych miastach, iak to: w Wracławiu, Lignicy, Brzegu, Oleśnicy, Swidnicy, Głogowie, Cieszynie, Raciborzu, lecz też w nmieyszych, iak to: w Glivvicach, Steinowie i w Toszku, były właściwe Xiążęta. Jeich przychody były nie znaczne, bo wtedy ieszcze podatków akcyzowych nie dawano; xiążęta miały własne koronne dobra, niektóre cła i płaty od miastów. Oni chcieli przecię podług zwyczaiu wynośnie żyć i potrzewbowali zawsze pieniędzy; więc przedawali swoie dobra i zastawiali miasta i całe przyległości ich aby sobie z biedy pomogli. Jan zdomu Luxenburg, w polityce biegły i chytre xiążę został w 14 stym wieku Krolem Czeskim. Zażył on tey okazyi, iż w biedzie tkwiących szląskich xiążąt, iednego po drugim przez obietnice, na mowy, nieiakie podarunki, grozby i gwałt pozyskał, że onego za ich Pana, a siebie za iego hołdowników uznali. Król Czeski otrzymał przez to znakomiły wpływ w Szląsku, i te prawo, po wymarciu każdego Xiążęcgo pokolenia, iako ich Pan lenu, ieich kraie do swey korony w cielić iak się to naypiervvey z Wrocławiem (1235) a niekórzey z Swidnicą i Jaworem stało. Te xięstwa od tych czasów należały samowładnie koronie Czeskiey. Ta odmiana zdarzyła się roku 1227 - 1355.

ANTRYJ.PL
redaktor naczelny - Zbigniew Markowski
adres redakcji: Nakło Śląskie, ul. Sienkiewicza 7